Książki

Granica Zofia Nałkowska - Controversial Silesian Story

Autor Diana Mazur
Diana Mazur29 stycznia 20248 min
Granica Zofia Nałkowska - Controversial Silesian Story

Zofia Nałkowska granica to kontrowersyjna powieść opublikowana w 1946 roku, która stała się przedmiotem gorących debat na temat polskości Ziem Odzyskanych. Utwór ukazuje dramatyczne losy polskich osadników na powojennym Śląsku i ich walkę o zakorzenienie w nowej rzeczywistości politycznej. Nałkowska bezkompromisowo obnaża trudną sytuację ludności napływowej i mierzy się z delikatną kwestią stosunków polsko-niemieckich.

Kluczowe wnioski:
  • Powieść stała się przedmiotem ostrych sporów dotyczących Ziem Odzyskanych.
  • "Granica" ukazuje dramatyczne losy polskich osadników na Śląsku po II wojnie światowej.
  • Utwór obnaża trudną sytuację ludności napływowej na Ziemiach Odzyskanych.
  • Nałkowska podejmuje delikatny problem stosunków polsko-niemieckich na powojennym Śląsku.
  • Powieść wywołała gorącą debatę na temat polskości Ziem Zachodnich.

Zofia Nałkowska o granicy na Śląsku

Powieść "Granica" Zofii Nałkowskiej, opublikowana w 1946 roku, stała się jednym z najbardziej kontrowersyjnych utworów w polskiej literaturze powojennej. Akcja osadzona jest na Śląsku tuż po zakończeniu II wojny światowej i ukazuje dramatyczne losy polskich osadników przybyłych na Ziemie Odzyskane. Tytułowa "granica" odnosi się zarówno do granicy geograficznej między Polską a Niemcami, jak i symbolicznej granicy między dwiema kulturami - polską i niemiecką.

Już od pierwszych stron powieści Nałkowska pokazuje całą złożoność i problematiczność sytuacji na powojennym Śląsku. Ukazuje zwątpienie, rozpacz i poczucie wyobcowania napływowych Polaków, zmagających się z wrogością miejscowej ludności niemieckiej i tęsknotą za utraconą małą ojczyzną. Jednocześnie autorka subtelnie zarysowuje niuanse polsko-niemieckich relacji, dając wyraz zrozumieniu dla dramatu obu stron.

Recepcja powieści w Polsce

"Granica" z miejsca wzbudziła gorącą debatę i kontrowersje. Znaczna część krytyków oskarżyła Nałkowską o zbytnią wyrozumiałość dla Niemców i kwestionowanie polskości nowych ziem zachodnich. Inni docenili odwagę autorki w poruszaniu trudnych tematów i mierzeniu się ze złożoną, wielonarodowościową historią Śląska.

Kontrowersyjna wymowa utworu sprawiła, że w okresie stalinowskim "Granica" została uznana za dzieło wrogie i szkodliwe, godzące w dominującą po wojnie propagandę zjednoczenia Ziem Odzyskanych z Macierzą. Dopiero po odwilży 1956 roku na powrót doceniono literackie walory i odważną problematykę powieści.

Historia kontrowersyjnej powieści Nałkowskiej

Geneza "Granicy" sięga 1944 roku, kiedy Nałkowska jako autorowa reportaży udała się na Ziemie Odzyskane, by na własne oczy zobaczyć "dzikie pola", o których z pasją opowiadali jej znajomi. Pobyt na Śląsku, a zwłaszcza rozmowy z polskimi osadnikami, głęboko wstrząsnęły pisarką. Postanowiła uczynić ich dramatyczne losy kanwą przyszłej powieści.

Praca nad "Granicą" trwała 2 lata. W tym czasie Nałkowska prowadziła liczne konsultacje, m.in. z Władysławem Kopalińskim - wybitnym znawcą Śląska. Chciała jak najwierniej oddać klimat i realia powojennego pogranicza polsko-niemieckiego. Stąd w powieści tak wiele odniesień do historii, kultury i pejzażu tego regionu.

Niech "Granica" przemówi tym, co mają uszy, a nie oczy. Bo piękno tamtejszych stron jest okrutne. Okrutne, jak los ludzi...

Premiera książki miała burzliwy przebieg. Część środowisk emigracyjnych niemal natychmiast oskarżyła Nałkowską o zdradę ideałów patriotycznych i nielojalność wobec państwa polskiego. Inni widzieli w "Granicy" próbę pojednania i porozumienia ponad podziałami narodowymi.

Czytaj więcej: Saga o wiedźminie – seria książek Andrzeja Sapkowskiego

Spór o ziemie polskie w "Granicy" Nałkowskiej

Jednym z głównych zarzutów kierowanych pod adresem Nałkowskiej było rzekome kwestionowanie polskości nowo zdobytych ziem zachodnich. Tymczasem w powieści trudno doszukać się jakichkolwiek wątpliwości co do przynależności Śląska do Macierzy.

Pisarka pragnęła raczej zwrócić uwagę na problemy z integracją tego pogranicza i dramat ludzi zmuszonych do porzucenia stron rodzinnych. Ukazując rozterki osadników, Nałkowska domagała się większej wrażliwości państwa na potrzeby repatriantów i budowania świadomości wspólnoty ponad podziałami.

Perspektywa historyczna Perspektywa psychologiczna
Prawa Polski do ziem zachodnich Alienacja osadników
Integracja nowych terenów Tęsknota za utraconą małą ojczyzną

Dla Nałkowskiej najważniejsza była nie tyle sama granica na Odrze i Nysie, ile to, jak potraktujemy ludzi zmuszonych żyć na tym pograniczu. Jej zdaniem, państwo powinno wyciągnąć pomocną dłoń do zagubionych osadników i wesprzeć ich w odnalezieniu nowej tożsamości.

Problem tożsamości narodowej w "Granicy"

Granica Zofia Nałkowska - Controversial Silesian Story

Kluczowym motywem powieści jest problem tożsamości narodowej i przynależności kulturowej na zmiennym przez wieki Śląsku. Bohaterowie "Granicy" zmagają się z pytaniami: czy to jeszcze Polska, czy może już Niemcy? Co robić z niemiecką przeszłością tych ziem? Jak odnaleźć tu swoje miejsce?

Według Nałkowskiej, ziemie te należy traktować jako "spadek po przodkach", bez względu na to, kto aktualnie je zamieszkuje. Śląsk jest bowiem palimpsestem, na którym na przestrzeni wieków zapisywali się Polacy, Niemcy, Czesi. Nie sposób oddzielić jednej historii od drugiej.

  • Bohaterowie zmagają się z pytaniami o swoją tożsamość i przynależność narodową
  • Śląsk ukazany jest jako palimpsest różnych kultur i narodowości

Pisarka opowiada się za ideą "ponadnarodowego humanizmu", szacunku do człowieka bez względu na pochodzenie. Dopiero zrozumienie drugiej strony i pojednanie mogą przynieść upragniony pokój.

Wizja konfliktu polsko-niemieckiego u Nałkowskiej

Mimo iż powieść powstawała tuż po wojnie, nie ma w niej miejsca na nienawiść i pragnienie odwetu. Przeciwnie, Nałkowska snuje wizję porozumienia między Polakami i Niemcami ponad historycznymi urazami. Ukazuje cierpienie i dramat obu stron.

Autorka zdaje sobie sprawę, że zadawnione rany nie zabliźnią się z dnia na dzień. Konieczny będzie wysiłek z obu stron, by wnukom oszczędzić kolejnych tragedii. Jednak mimo ponurej diagnozy, Nałkowska nie traci nadziei na pojednanie w przyszłości.

Bo jeśli przeszłość rodzi nienawiść wobec Niemców u Polaków tu mieszkających, to cóż będzie z ich synami za lat dwadzieścia? Może się spełni najgorsza przepowiednia: inter duos litigantes tertius gaudet. Kto? Bolszewik.

Dzięki takiemu podejściu, "Granica" Nałkowskiej pozostaje aktualna i dziś. To ponadczasowy głos w obronie humanizmu, tolerancji i idei dobrosąsiedztwa.

Krajobraz powojennego Śląska w "Granicy"

Osobnym bohaterem powieści jest tytułowa Granica wraz z całym pejzażem industrialnego Śląska. Swoim piórem Nałkowska z niezwykłą pieczołowitością odtwarza nie tylko dramat ludzi, ale i miejsca akcji.

Krajobraz odgrywa tu rolę pełnowartościowej postaci. Jest on odzwierciedleniem chaosu powojennej rzeczywistości, swoistym świadectwem burzliwych dziejów tych ziem. Pełne pyłu i sadzy fabryki, cmentarze, dworki, dwujęzyczne napisy - tworzą na kartach powieści niepowtarzalny, choć momentami groźny klimat.

Śląsk wyłaniający się z opisów Nałkowskiej nie jest ziemią sielską i łatwą do zagospodarowania. Jawi się raczej jako twór obcy i nieprzenikniony, który każe się na nowo uczyć i oswajać. Być może właśnie dlatego tak trudno tu o zakorzenienie.

Podsumowanie

Powieść "Granica" Zofii Nałkowskiej to bez wątpienia jedno z najważniejszych i najbardziej kontrowersyjnych dzieł w polskiej literaturze powojennej. Opublikowana w 1946 roku książka ukazuje dramatyczne losy polskich osadników na Ziemiach Odzyskanych, zmagających się z wrogością miejscowych Niemców i tęsknotą za utraconą małą ojczyzną.

Siła powieści Nałkowskiej tkwi w pięknym, poetyckim języku, z jakim autorka oddaje pejzaże i nastroje powojennego Śląska. Ale także w jej odwadze, by podjąć trudny temat konfliktu narodowościowego i snuć wizję porozumienia ponad historycznymi urazami. W "Granicy" pobrzmiewa wiara w człowieka i nadzieja na pojednanie polsko-niemieckie.

Choć powieść spotkała się początkowo z ostrą krytyką środowisk nacjonalistycznych, dziś uznawana jest za jedno z najważniejszych świadectw na temat powojennych losów Ziem Odzyskanych. Lektura "Granicy" pozwala lepiej zrozumieć dramat tamtych wydarzeń i odczuć wagę decyzji podejmowanych przez polityków.

Kontrowersyjna i momentami brutalnie szczera powieść Nałkowskiej to bez wątpienia pozycja obowiązkowa dla każdego, kto pragnie głębiej poznać historię polskich ziem zachodnich. Choć od jej premiery minęło już ponad 70 lat, wciąż pozostaje ona lekturą niezwykle aktualną i pouczającą.

Oceń artykuł

rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 5.00 Liczba głosów: 1

5 Podobnych Artykułów:

  1. The Forest za darmo: pobierz teraz na telefon
  2. Najnowszy oficjalny zwiastun The Game Awards podgrzewa emocje!
  3. Ewolucje Eevee: Przewodnik po wszystkich jego różnych formach
  4. Jak zacząć przygodę z czytaniem? Poradnik dla początkujących
  5. Battlefield: Ewolucja serii od drugiej części po Bad Company
Autor Diana Mazur
Diana Mazur

Cześć! Jestem pełna pasji do gier i książek. podzielę się swoimi ulubionymi produkcjami oraz kulisy powstawania. Zanurz się we wspólną podróż przez ekranowe uniwersa!

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz

Polecane artykuły